Sześć historycznych podstacji elektrycznych na terenie Giszowca przejdzie kompleksową renowację. Inwestycja realizowana przez Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach, przy wsparciu środków z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków, to kolejny element konsekwentnej polityki miasta w zakresie ochrony dziedzictwa architektonicznego i technicznego. W przetargu ogłoszonym 18 lutego, oferty składać można do 11 marca.
Giszowiec – unikatowe miasto-ogród
Giszowiec to zabytkowe osiedle patronackie w południowo-wschodniej części Katowic, wybudowane w latach 1907–1910 dla górników kopalni Giesche z inicjatywy Anton Uthemann. Projekt opracowali Georg Zillmann i Emil Zillmann, realizując koncepcję miasta-ogrodu autorstwa Ebenezer Howard. Osiedle od początku było w pełni zelektryfikowane – energia z elektrowni św. Jerzego przy szybie „Carmer” trafiała do stacji rozdzielczej, a następnie do stacji transformatorowych rozmieszczonych na jego terenie. Dziś sześć z nich zostanie poddanych kompleksowej renowacji.
Technika, która była także architekturą
– Stacje, które powstały na Giszowcu, miały zasilać całe osiedle. To przykład poziomu, na którym stała technika XX wieku. Wówczas urządzeniom technicznym nadawano nie tylko funkcje użytkowe, ale również estetyczne. Te obiekty są dziś świadkami historii i rozwoju techniki – podkreśla Marcin Gawlik, dyrektor KZGM w Katowicach.
Zabytkowe stacje transformatorowe stanowią integralny element historycznej kompozycji urbanistycznej osiedla. Choć niewielkie, są materialnym świadectwem nowoczesnej myśli technicznej początku XX wieku i dowodem na to, że infrastruktura mogła harmonijnie wpisywać sięw architekturę miasta-ogrodu.
Sześć lokalizacji, jeden cel – zachować autentyczność
Prace obejmą stacje zlokalizowane przy ul. Barbórki, ul. Działkowej (tutaj zlokalizowane są dwie), ul. Gościnnej, ul. Przyjaznej oraz ul. Radosnej. Obiekty znajdują się w granicach osiedla, które ze względu na swój unikalny charakter jest objęte ochroną konserwatorską.
Zakres robót przy każdej ze stacji obejmuje szerokie działania budowlane i konserwatorskie. Zaplanowano prace przygotowawcze, rozbiórkowe i demontażowe, w tym wymianę zużytych pokryć dachowych oraz stolarki drzwiowej. Wykonana zostanie izolacja fundamentów, a wykopy – zgodnie z wytycznymi – prowadzone będą ręcznie, ściana po ścianie, z weryfikacją ewentualnych niezinwentaryzowanych sieci. Odtworzone zostaną konstrukcje dachowe i wykonane nowe pokrycia. Przewidziano także odbicie zniszczonych tynków zewnętrznych i wewnętrznych, uzupełnienie brakujących cegieł, wykonanie tynków mineralnych cementowo-wapiennych oraz gruntowanie i malowanie elewacji.
Metalowe maszty każdej ze stacji zostaną przywrócone do pierwotnego wyglądu – po wykonaniu prac zabezpieczających wymienione lub odtworzone zostaną izolatory wraz z ich konstrukcją, nadające jej industrialny wygląd. Wokół obiektów ponownie ułożone zostaną nawierzchnie z kostki betonowej uszlachetnionej, a po zakończeniu prac teren zostanie uporządkowany i przywrócony do stanu pierwotnego. Okres gwarancji na wykonane roboty, materiały i urządzenia wynosi pięć lat.
Prace także w otoczeniu stacji
Roboty obejmą również bezpośrednie otoczenie obiektów. Przy stacjach przewidziano zabezpieczenie lub – w niezbędnym zakresie – częściową rozbiórkę ogrodzeń, usunięcie niskiej roślinności – krzewów i traw w pasie do dwóch metrów wokół budynków, co pozwoli bezpiecznie ustawić rusztowania. Nawierzchnie z kostki brukowej zostaną przywrócone do pierwotnego stanu, podobnie jak cały teren, który będzie uporządkowany. Podczas prac remontowych miejsce będzie wygrodzone i oznakowane tablicami ostrzegawczymi.
Konsekwentna troska o dziedzictwo
Inwestycja uzyskała dofinansowanie w wysokości 500 tys. zł z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków, a Miasto Katowice zabezpieczyło wkład własny w wysokości 115 tys. zł, co stanowi 19,35 proc. wartości dofinansowania. Tablica informacyjna znajdzie się przy stacji na ul. Działkowej, na terenie parku. Realizatorem zadania jest Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach, który od lat prowadzi remonty i rewitalizacje obiektów o szczególnej wartości historycznej
i architektonicznej.
W ostatnich latach KZGM w Katowicach wyremontował szereg zabytkowych kamienic, przywracając im dawny blask i jednocześnie dostosowując do współczesnych standardów. Tylko w ubiegłym roku KZGM na zadania inwestycyjne – w tym termomodernizacje budynków – wydał ponad 12 mln zł, a w budżecie na 2026 r. ma zabezpieczoną kwotę prawie 30 mln zł (w tym środki unijne i dotacje
np. z BGK).
Dzisiaj podziwiać możemy pieczołowicie odrestaurowane kamienice m.in. przy ul. Chopina 9, Opolskiej 13, Skłodowskiej-Curie 42 czy Gliwickiej 4, a już wkrótce dołączy do nich także budynek przy ul. Piotrowickiej 88, gdzie trwają roboty wykończeniowe.
Renowacja sześciu stacji transformatorowych w Giszowcu to kolejny przykład działań miasta, które traktuje swoje dziedzictwo jako zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń i element budujący lokalną tożsamość.
